Kierunki polityki oświatowej państwa w nowym roku szkolnym

Kierunki polityki oświatowej państwa w nowym roku szkolnym

 
Ministerstwo Edukacji przedstawiło kierunki polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2016/2017, z których wynika, że ważnym zadaniem oświaty jest nadal upowszechnianie czytelnictwa i rozwijanie kompetencji czytelniczych wśród dzieci i młodzieży. Ponadto priorytetowe jest również rozwijanie kompetencji informatycznych dzieci i młodzieży, a także kształtowanie postaw i wychowanie do wartości.
 
W zakresie ewaluacji zewnętrznej w tym roku szkolnym ministerstwo nie wyznaczyło wymagań ewaluacyjnych w przedszkolach, a jedynie wskazało, że 40% ewaluacji ma wynikać z wniosków z nadzoru pedagogicznego poszczególnych kuratoriów oświaty. Wyniki ewaluacji zewnętrznych oraz kontroli przestrzegania prawa w ubiegłym roku szkolnym stanowią podstawę do określenia działań w bieżącym roku szkolnym. Ministerstwo, jak co roku, wskazało kilka obszarów działalności edukacyjnej szkół i placówek, które wymagają szczególnej uwagi. Działania związane z kierunkami polityki oświatowej państwa mogą być również podstawą do przeprowadzenia ewaluacji wewnętrznej, jeśli dana placówka uzna za zbieżne ze swoimi wynikami ubiegłorocznej ewaluacji wewnętrznej lub uczyni również priorytetowymi. 
 
Wyniki debat, prowadzonych przez ministerstwo, doprowadziły do powzięcia decyzji o wprowadzeniu programu wspierającego rozwój czytelnictwa w Polsce pt. „Zmiana przez czytanie”. Ministerstwo proponuje, aby:

  • książka była w każdym domu,
  • wprowadzić kanon lektur dla rodziców dzieci wychowania przedszkolnego,
  • wspierać kształtowanie nawyku czytania od najmłodszych lat,
  • uatrakcyjnić biblioteki wiejskie,
  • wsparcie finansowe bibliotek uzależnione było m.in.: od oferty czytelniczej, godzin otwarcia biblioteki, współpracy i pomysłu na funkcjonowanie konkretnego miejsca,
  • wprowadzić „Czytanie w szkole”, wspólne, ciche czytanie podczas zajęć w bibliotece szkolnej, a w klasach najmłodszych dzień rozpoczynać od czytania.

Konkretnym działaniem określonym w tym programie dla przedszkoli jest wprowadzenie kanonu lektur dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym.
Uznana literatura dziecięca dostarcza pożądanych wzorców bohaterów do naśladowania. Chodzi o czerpanie z przykładów bohaterów literackich, mających pozytywny wpływa na kształtowanie się charakterów młodych ludzi i światopoglądu zgodnego z ideą humanizmu i tolerancji. Współczesny świat bajek dla dzieci jest przesycony przemocą, co w znacznym stopniu źle wpływa na kształtowanie się osobowości młodego człowieka, w szczególności jego sfery emocjonalnej. Toteż ważne jest nie tylko dostarczanie dzieciom w przedszkolu pozytywnych wzorców, ale kształtowanie świadomości rodziców. Oczekuje się, że instytucje publiczne, m.in. placówki oświatowe, będą skutecznie promować czytelnictwo jako sposób spędzenia wolnego czasu w rodzinie.  Promowanie kultury książki to poważne zadnie, jakie stawia ministerstwo placówkom oświatowym. Instytucje edukacyjne nie tylko muszą rozwijać kompetencje czytelnicze dzieci poprzez lekturę uznanych pozycji, ale powinny również działać w kierunku rozbudzania zainteresowania czytelnictwem także wśród dorosłych.

Planując działania ewaluacyjne związane z rozwijaniem zainteresowań czytelniczych dzieci, powinniśmy wziąć pod uwagę promocję czytelnictwa wśród dorosłych. W wychowaniu dzieci, jako przyszłych czytelników, promocja czytelnictwa wśród dorosłych jest inwestycją w przyszłe pokolenia. Tak więc w placówkach oświatowych, priorytetem w zakresie rozwijania zainteresowań czytelniczych dzieci będą działania nie tylko z samymi dziećmi, ale także z ich rodzicami.

Przedszkola, podobnie jak w latach poprzednich, będą uczestniczyć w akcji „Cała Polska czyta dzieciom”. Warto wiedzieć, że od 2014 roku funkcjonuje Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa na lata 2014–2020, który został opracowany przez Zespół ds. promocji i upowszechniania czytelnictwa powołany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W jego przygotowanie, a także koordynację, zaangażowane są dwie narodowe instytucje kultury – Instytut Książki oraz Biblioteka Narodowa.

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa obejmuje swoim zasięgiem najważniejsze obszary powiązane z czytelnictwem i obecnością książki na rynku. Istotnym elementem programu są działania zmieniające i wzmacniające rolę biblioteki jako podstawowej przestrzeni kontaktu z książką. Ważnym elementem programu, wychodzącym naprzeciw zmianom cywilizacyjnym, są działania służące udostępnianiu legalnej książki w Internecie. Główne cele programu to:


  • promocja i upowszechnianie czytelnictwa i książki wśród nieczytających,
  • wspieranie wydawania wartościowej literatury i czasopism kulturalnych,
  • działania służące udostępnianiu legalnej książki w Internecie,
  • działania zmieniające i wzmacniające rolę biblioteki jako podstawowej przestrzeni kontaktu z książką poprzez modernizację budynków bibliotek, unowocześnianie ich serwisu, zakup nowości  oraz szkolenia dla bibliotekarzy.

Wkrótce powinniśmy odczuć efekty wdrażania tego programu w postaci dobrze wyposażonych bibliotek i kompetentnych bibliotekarzy.

Program narodowy w zakresie rozwoju czytelnictwa dodatkowo wspierany jest przez Rządowy Program Wieloletni „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2016–2020”, który zakłada: 

  • zakup nowości do bibliotek w celu poszerzenia oferty bibliotek publicznych o nowości wydawnicze, w tym multimedia, ze szczególnym uwzględnieniem współpracy biblioteki publicznej ze szkolną. Głównie chodzi o kształtowanie księgozbioru dla dzieci i młodzieży w bibliotece publicznej, co powinno skutkować stworzeniem takich zasobów bibliotecznych, które będą dobrane pod kątem rzeczywistych potrzeb środowiska, w którym biblioteka funkcjonuje;
  • poprawę infrastruktury bibliotek wiejskich. Od 2016 r. zakłada się dalsze podnoszenie jakości i standardów funkcjonowania gminnych bibliotek publicznych na terenach wiejskich i w małych miastach poprzez wspieranie inwestycji w budowę i modernizację budynków gminnych bibliotek publicznych. W efekcie ma nastąpić przekształcenie bibliotek w nowoczesne centra dostępu do książek, wiedzy i kultury, będące miejscami ważnymi dla lokalnej społeczności.

Narodowa strategia rozwoju czytelnictwa wspierana jest także przez program ministerialny „Promocja literatury i czytelnictwa”. Ministerstwo wyznaczyło cztery priorytety: 

  • Priorytet 1. Literatura. Celem tego działania jest podnoszenie poziomu świadomości literackiej i uzupełnienie rynku wydawniczego poprzez dofinansowywanie wartościowych, niekomercyjnych publikacji literatury polskiej i światowej.
  • Priorytet 2. Promocja czytelnictwa. Celem jego jest wspieranie wartościowych form promowania czytelnictwa, zarówno poprzez dofinansowywanie innowacyjnych, szeroko zakrojonych programów promujących powszechne praktyki czytelnicze, jak i poprzez wsparcie dla przedsięwzięć promujących najbardziej znaczące zjawiska literatury współczesnej.
  • Priorytet 3. Czasopisma. Ma na celu wspieranie najbardziej znaczących ogólnopolskich czasopism kulturalnych, zarówno tych o wieloletnim dorobku i ugruntowanej pozycji, jak i tych, które uzyskały status opiniotwórczych w ostatnich latach.
  • Priorytet 4. Partnerstwo publiczno-społeczne. Celem tego działania jest aktywizacja społeczności wokół biblioteki publicznej, jako ważnej instytucji kultury w gminie oraz wzmocnienie znaczenia biblioteki publicznej jako miejsca integracji życia społeczności lokalnej.

Instytut Książki i Biblioteka Narodowa, jako główni koordynatorzy wdrażania narodowej strategii rozwoju czytelnictwa, realizują także własne programy, są to m.in.: programy szkoleń bibliotekarzy, seminaria, promocja Dyskusyjnych Klubów Książki, konkurs „Pierwsza książka mojego dziecka”, którego celem jest opracowanie kształtu merytorycznego i artystycznego książki dla dzieci i rodziców.

Jak widać, zakres działań instytucji zaangażowanych w rozwój czytelnictwa jest dość bogaty. Należy się więc spodziewać, że głównie biblioteki będą bardzo aktywne w swoim środowisku. Z pewnością skorzystają na tym placówki oświatowe, które powinny być głównymi odbiorcami oferty bibliotek,  skierowanej zarówno do dzieci, rodziców, jak i nauczycieli.

Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości
Według wizji ministerstwa szkoła ma nie tylko kształtować, ale przede wszystkim wychowywać. Minister edukacji ogłosiła priorytety, które będą obowiązywać w bieżącym roku szkolnym, jeden z nich to „wychowanie do wartości”. Idea, że szkoła ma przede wszystkim uczyć, a w procesie wychowawczym jedynie wspierać rodziców, nie jest już tak podkreślana, jak wychowawcza rola szkoły. Na poziomie edukacji przedszkolnej wychowanie do wartości, w szczególności rozróżnianie dobra od zła, kształtowanie charakteru poprzez odpowiednie postawy, ma miejsce od dawna.
 
W podstawie programowej wychowania przedszkolnego treści te przejawiają się w wielu jej obszarach. Jednymi z celów wychowania przedszkolnego są: budowanie systemu wartości, w tym wychowywanie dzieci tak, żeby lepiej orientowały się w tym, co jest dobre, a co złe, wprowadzenie dzieci w świat wartości estetycznych i rozwijanie umiejętności wypowiadania się poprzez muzykę, taniec, śpiew, małe formy teatralne oraz sztuki plastyczne, kształtowanie u dzieci poczucia przynależności społecznej (do rodziny, grupy rówieśniczej i wspólnoty narodowej) oraz postawy patriotycznej.
 
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego określa wprost treści, które odnoszą się do wartości ogólnych, kształtujących postawy i charakter młodego człowieka. Są to następujące zapisy:
  • dziecko grzecznie zwraca się do innych w domu, w przedszkolu, na ulicy,
  • dziecko wie, że nie należy chwalić się bogactwem i nie należy dokuczać dzieciom, które wychowują się w trudniejszych warunkach, a także, że nie należy wyszydzać i szykanować innych,
  • dziecko rozumie potrzebę poszanowania odmienności i autonomii drugiego człowieka,
  • dziecko dba o swoje zdrowie; zaczyna orientować się w zasadach zdrowego żywienia i zdrowego trybu życia,
  • dziecko wie, jak trzeba zachować się w sytuacji zagrożenia i gdzie można otrzymać pomoc, umie o nią poprosić,
  • dziecko wie, jak należy się zachować na uroczystościach, np. na koncercie, festynie, przedstawieniu, w teatrze, w kinie,
  • dziecko zna swoje prawa i obowiązki,
  • dziecko wie, jakiej jest narodowości, że mieszka w Polsce, a stolicą Polski jest Warszawa, zna godło i flagę państwową, zna polski hymn i wie, że Polska należy do Unii Europejskiej,
  • dziecko wie, że wszyscy ludzie mają równe prawa.
Rozwój moralny młodego człowieka jest w pełni uzależniony od warunków, w jakich jest kształtowana postawa moralna poszczególnych osób. To, czy młodzi ludzie będą potrafili odróżniać dobro od zła i będą posiadali wysoką wrażliwość moralną, zależy od rozwiniętej u nich dojrzałości moralnej. Wychowanie przedszkolne, ze względu na okres rozwojowy człowieka, może zapoczątkować ten rozwój, skierować uwagę dzieci na wartości ponadczasowych, wzorce i ideały zgodne z prawami humanizmu i patriotyzmu.  Każdy wychowawca ma nie tylko nauczyć odróżniania dobra od zła, dostarczać rzetelnej wiedzy wychowankom o tym, na czym polega spełnianie dobra lub wyrządzanie zła, ale przede wszystkim pozytywnie wpływać swoim przykładem na kształtowanie u młodych ludzi konkretnych zachowań i postaw moralnych. Bezspornym jest twierdzenie, że wychowanie moralne jest wychowaniem do wartości ogólnych, które powinny kształtować prawidłowe rozumienie dobra, prawdy i piękna. Dobroć, jako wartość, ma wiele cech charakterystycznych, takich jak: ciepło, serdeczność, czujność, gotowość służenia innym, bycie pracowitym, postawa życzliwości dla wszystkich istot, którym można pomóc w jakiejś ciężkiej dla nich sytuacji. Wszystkie te wartości są podłożem moralnym motywacji dobrych zachowań. Z pewnością w kanonie lektur polecanych rodzicom znajdą się te książki, które będą promowały właśnie takie wartości lub w wyraźny sposób przeciwstawiały się złu, stawiając na dobroć.
 
Niedocenianie wartości wychowania moralnego prowadzi do wzrostu zjawiska brutalizacji życia, a także innych przejawów patologii społecznej w postaci agresji, nietolerancji, znieczulicy. Tak właśnie dzieje się w rodzinach, grupach rówieśniczych i, niestety także, w placówkach oświatowych, gdzie nie przykłada się dostatecznie dużej uwagi działaniom profilaktycznym i pracy wychowawczej.
 
Wychowanie jest procesem wielopłaszczyznowym i długotrwałym, a zwłaszcza wychowanie do wartości. Zatem należy je realizować w oparciu o środowisko, zwłaszcza rodziny i rówieśników. O ukształtowaniu człowieka pod względem moralnym będziemy mogli powiedzieć wtedy, kiedy urzeczywistnią się w nim pożądane wartości, kiedy staną się integralnymi elementami jego osobowości. Z punktu widzenia dobra ogólnego pożądanymi są ludzie sprawiedliwi, prawi, uczciwi, dobrzy, odpowiedzialni, a przez to piękni. System wartości danej jednostki bądź grupy jest ważny, konieczny, cenny i pożądany. Człowiek musi odkryć, co dla niego jest ważne, pożądane, cenne, wartościowe, następnie odkryć, na czym polega ta wartość, by wreszcie ją realizować w swoim życiu. W dzisiejszym świecie istnieje zapotrzebowanie na wartości moralne, bez których świat nie jest w stanie istnieć normalnie, a dzięki którym człowiek staje się naprawdę ludzki. Z pewnością o takie ukształtowanie młodego człowieka będzie zabiegało ministerstwo, żądając tego od nauczycieli, dyrektorów i rodziców. Przedszkole, jako początkowa część systemu edukacji ma wiele w tej kwestii do zrobienia, a mianowicie zapoczątkowanie procesu kształtowania postaw i wychowania do wartości, co może mieć istotne znaczenie dla dalszego jego przebiegu. Zatem warto w planach ewaluacji wewnętrznej zwrócić uwagę na tę część podstawy programowej oraz wymaganie mówiące o kształtowaniu postaw i respektowaniu norm społecznych.
 
Priorytety w kontroli zewnętrznej
Kontrola wewnętrzna, jako część nadzoru pedagogicznego, dotyczy nadzoru dyrektora nad przestrzeganiem przez nauczycieli przepisów prawa w zakresie działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności przedszkola. Wynika to wprost z zapisów rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego (§ 25 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia), który stanowi, że dyrektor opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego zawierający m.in. tematykę i terminy przeprowadzania kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności szkół i placówek publicznych.
W tym roku szkolnym w publicznych przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego oraz oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych tematem kontroli zewnętrznej będzie „Zgodność z przepisami prawa przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego do przedszkoli na rok szkolny 2017/2018.”
 
Zasadniczo przeprowadzenie rekrutacji do publicznych placówek wychowania przedszkolnego oraz określenie jej zasad należy do zadań gminy. Przepisy nie obligują ani gminy, ani dyrektora do tworzenia regulaminu rekrutacji. Szczegółowo określa to ustawa i rozporządzenie, nie ma jednak przeciwwskazań, aby w oparciu o stworzony regulamin przeprowadzać postępowanie rekrutacyjne. 

Zgodnie z ustawą o systemie oświaty rekrutacja do publicznych placówek wychowania przedszkolnego jest przeprowadzana w oparciu o zasadę powszechnej dostępności. Do publicznych placówek wychowania przedszkolnego przyjmuje się kandydatów zamieszkałych na obszarze danej gminy, po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego. W przypadku większej liczby kandydatów niż liczba wolnych miejsc, na pierwszym etapie postępowania rekrutacyjnego brane są pod uwagę kryteria ustawowe, których jest siedem. Kryteria te mają jednakową wartość. W przypadku równorzędnych wyników uzyskanych w pierwszym etapie postępowania rekrutacyjnego lub jeżeli po zakończeniu tego etapu dane przedszkole nadal dysponuje wolnymi miejscami, w drugim etapie postępowania rekrutacyjnego są brane pod uwagę kryteria określone przez organ prowadzący, który określa także dokumenty niezbędne do potwierdzenia tych kryteriów.

Jeżeli liczba dzieci, którym gmina ma obowiązek zapewnić możliwość korzystania z wychowania przedszkolnego, zamieszkałych na obszarze danej gminy, zgłoszonych podczas rekrutacji do publicznej placówki wychowania przedszkolnego, przewyższy liczbę miejsc w tej placówce, jej dyrektor informuje wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o nieprzyjęciu dziecka. W tym przypadku organ prowadzący jest obowiązany pisemnie wskazać rodzicom inną publiczną placówkę wychowania przedszkolnego, która może przyjąć dziecko.

Postępowanie rekrutacyjne do publicznych przedszkoli musi być przeprowadzane dla wszystkich dzieci w kategoriach wiekowych przewidzianych w ustawie o systemie oświaty, czyli dla dzieci w wieku 3–6 lat, a nie tylko dla wybranych czy wskazanych przez gminę.  Od września 2017 r. ustawa o systemie oświaty daje prawo do zapewnienia miejsc wychowania przedszkolnego również dzieciom 3-letnim, a rodzice dzieci sześcioletnich mają prawo wyboru między szkołą, a przedszkolem. Warto sprawdzić, czy w dokumentacji wewnętrznej placówki, w szczególności jeśli posługujemy się regulaminem rekrutacji, nie ma błędu w zasadach rekrutacji w postaci zapisu, że np. „do przedszkola przyjmuje się dzieci w wieku 3–5 lat, a w wyjątkowych przypadkach można przyjąć dziecko 2,5-letnie”.

Decyzję o przyjęciu do wybranego przedszkola wydaje komisja rekrutacyjna przedszkola, do którego rodzic zgłasza dziecko. Komisję powołuje dyrektor danej placówki. Jeśli rodzice dziecka 6-letniego zdecydują, że dziecko będzie kontynuowało wychowanie przedszkolne, powinni najpóźniej na 7 dni przed rozpoczęciem rekrutacji złożyć pisemną deklarację na ręce dyrektora placówki. Dyrektor nie może odmówić przyjęcia takiej deklaracji. Organ prowadzący nie może narzucić przedszkolom, jakie oddziały mają zostać utworzone w poszczególnych placówkach, ani odmówić rodzicom złożenia wniosków czy deklaracji o kontynuowaniu wychowania przedszkolnego w przedszkolu. Z powodu wielu nadużyć w tym zakresie, zapewne na podstawie wniosków z minionego roku szkolnego, niejako ku przestrodze, aby podobne sytuacje nie miały miejsca, w tym roku szkolnym ministerstwo podda kontroli proces rekrutacji.

Zarówno organy prowadzące, jak i dyrektorzy powinni przestrzegać przepisów prawa w tym zakresie, dyrektorzy w szczególności czuwają nad przebiegiem prac komisji rekrutacyjnej i poprawnością sporządzonej dokumentacji. Warto zweryfikować posiadaną dokumentację, w szczególności protokoły komisji rekrutacyjnej, pod kątem zgodności z wymogami określonymi w ustawie i rozporządzeniu. Warto także zapoznać się z obowiązującymi przepisami prawa, skontrolować wewnętrzne procedury, zwłaszcza procedurę odwoławczą, aby w tegorocznym postępowaniu rekrutacyjnym nie popełnić błędu. Nigdy nie wiadomo, czy nie będziemy poddani kontroli zewnętrznej.

Wiesława Mądrowska 

Pliki do pobrania

Galeria

Archiwalne wydania

Realizacja: Ideo
Powered by: CMS Edito
Copyright 2011 Edupress. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Administrator stosuje pliki "cookies". Informacje zbierane przy pomocy "cookies" pozwalają dostosowywać usługi i treści do indywidualnych potrzeb i preferencji Użytkowników, jak również służą do opracowywania ogólnych statystyk dotyczących korzystania przez Użytkowników z Serwisu.