Warto przeczytać

12.05.2011

Aktywność fizyczna czy ruchowa

Wielki metodolog i filozof nauki – Karl Popper powiadał, że problemów nie można rozwiązać oddalając się od precyzji. Spróbujmy zatem, jeśli nie precyzyjnie, to przynajmniej ogólnie określić wymienione w pytaniu „aktywności”.


Bez przybliżenia tytułowych pojęć trudno mówić o profilaktycznym znaczeniu tej specyficznej, bo związanej z wysiłkiem fizycznym aktywności człowieka. „Aktywność fizyczna jest ukierunkowaną ruchową aktywnością człowieka, biologicznie i społecznie determinowaną potrzebą podtrzymywania homeostazy, zapewnieniem morfologicznych, fizjologicznych, biomechanicznych i psychologicznych warunków realizacji genetycznych i socjokulturowych programów ich rozwoju w ontogenezie”. Aktywność fizyczna więc, w odróżnieniu od aktywności ruchowej, w której czynności ruchowe mogą być mechaniczne, automatyczne i dodajmy bezmyślne – jest celowo ukierunkowana. Dzisiaj, jeśli już jest podejmowana, to najczęściej w celach zdrowotnych – przywracania, utrzymania i pomnażania zdrowia, rzadziej – w celach sportowych.

W świetle wskazanych wstępnie różnic w tej aktywności człowieka, dyskusyjna może być często cytowana w piśmiennictwie światowym definicja: aktywność fizyczna (physical activity) to praca mięśni charakteryzująca się ponad spoczynkowym wydatkiem energii. Tym samym bowiem charakteryzuje się każda aktywność ruchowa, a w niej też czynności ruchowe bezmyślne, mimowolne a nawet celowe. Jednak tu nie chodzi o jakikolwiek cel. Celem gospodyni krzątającej się po kuchni jest np. przygotowanie obiadu. Celem działkowicza może być wiosenne przycięcie drzew. W obu przypadkach mamy do czynienia z aktywnością ruchową, zaangażowane są bowiem mięśnie i wydatkowana jest energia, ale trudno byłoby tu wiarygodnie wskazać wyraźne znamiona utrzymania lub poprawy wskaźników zdrowia. Z ponad spoczynkowym wydatkiem energii mamy też do czynienia podczas drapania się po plecach oraz podczas siedzenia, bo spoczynkowy wydatek jest tylko podczas leżenia.

Przytoczona definicja J. C. Caspersena i wsp. dotyczy więc aktywności fizycznej i aktywności ruchowej. Wyróżnikiem obu jest ruch. Pamiętajmy jednak, że nawet najbardziej prymitywne organizmy i rośliny także się ruszają. Definiując aktywność fizyczną będącą atrybutem kultury fizycznej nie wystarczy wskazać na jakikolwiek wydatek ponad spoczynkowy w jakimkolwiek ruchu. Tu wydatek powinien być taki, by skutkował efektami zdrowotnymi, bo te stanowią o fundamentalnym zadaniu kultury fizycznej. W tym kontekście trudno przyjąć definiowanie aktywności fizycznej jako wydatku energii. Wydatkowana energia jest bowiem również w spoczynku, którego koszt wynosi 1 MET (od ang. metabolic) – 3,5 mlO2/kg/min, tj. 0,017 kcal/kg/min.

Z punktu widzenia metabolizmu, podczas aktywności fizycznej chodzi właśnie o wydatek energii. Użyteczną jednostką do opisu tego wydatku jest MET. Jeśli intensywność wysiłku wynosi 4 MET i jest on kontynuowany przez 30 minut, to 4 × 30 = 120 – METs – minut lub 2 METs – godziny. Oczywiście, te 120 METs – minut może być realizowane w różnych kombinacjach, np. 8 MET × 15 minut. Zaleca się, by ogólna, tygodniowa aktywność fizyczna wynosiła od 500 do 1000 METs – minut. W pierwszym przypadku należy oczekiwać mniej korzyści zdrowotnych, w drugim więcej.

Mając na względzie owe korzyści można spojrzeć na inną definicję: „mianem wysiłku fizycznego określa się pracę mięśni szkieletowych wraz z całym zespołem towarzyszących jej czynnościowych zmian w organizmie”. Tutaj nie wiemy jednak o jakiej aktywności jest mowa, jeśli o fizycznej, to tymi samymi zmianami charakteryzuje się też aktywność ruchowa. Do tych zmian bowiem, wprawdzie niewielkich, dochodzi również podczas baraszkowania niemowlęcia, mycia samochodu czy wiosennego przycinania drzewek i owego drapania się po plecach, a więc podczas aktywności ruchowej. Natomiast na użytek kultury fizycznej można rozważyć następującą definicję aktywności fizycznej (nie aktywności ruchowej): to praca mięśni szkieletowych charakteryzująca się skutecznym dla zdrowia uczestników poszczególnych działów kultury fizycznej wydatkiem energii.

Kultura fizyczna to także sport wyczynowy – nierzadko odległy od zdrowia. Uwzględniając go jednak, definicja aktywności fizycznej mogłaby brzmieć następująco: to praca mięśni szkieletowych charakteryzująca się specyficznie ukierunkowanym dla uczestników poszczególnych działów kultury fizycznej wydatkiem energii. Kiedy ma miejsce taki wydatek? To już zupełnie inny problem i opisywany już wcześniej. W ankietowanym zbieraniu danych o aktywności fizycznej społeczeństwa nie adresujemy pytań tylko do uczestników działów kultury fizycznej. Nie jest nim np. uczeń dojeżdżający kilka kilometrów rowerem do szkoły czy dorosły dochodzący do pracy. Obaj systematycznie, świadomie powtarzają zaplanowane wysiłki fizyczne o dużym wydatku energii, spełniające postulat zdrowotny. Obaj są aktywni fizycznie w celach użytkowych. Zatem zaproponowana wyżej definicja dotycząca tylko kultury fizycznej nie jest zbyt uniwersalna i jako taka wymaga modyfikacji, np. na następującą: aktywność fizyczna to zaplanowana i wielokrotnie powtarzana praca mięśni charakteryzująca się celowo ukierunkowanym na zdrowotne potrzeby organizmu ponad spoczynkowym wydatkiem energii lub wydatkiem powodującym zmęczenie.
Oczywiście stopień zmęczenia może być różny i należałoby go wcześniej określić. W tak rozumianej aktywności fizycznej mieści się rąbanie drzewa, kopanie działki, odśnieżanie szuflą, marsz, bieg, pływanie, chodzenie do pracy, granie w piłkę itd.
Widzimy więc, że aktywność fizyczna to jednak coś więcej niż aktywność ruchowa. Ta pierwsza jest ukierunkowana na konkretny cel związany ze zdrowiem (lub wynikiem sportowym) i wymaga pełnego zaangażowania świadomości, ta druga – nie koniecznie.

Fragment artykułu prof. dr hab. Józefa Drabika „Profilaktyka zdrowia – aktywność fizyczna czy aktywność ruchowa” z najnowszego wydanie (5/2011) „Wychowania Fizycznego i Zdrowotnego”
 

Fotogaleria

Realizacja: Ideo
Powered by: CMS Edito
Copyright 2011 Edupress. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Administrator stosuje pliki "cookies". Informacje zbierane przy pomocy "cookies" pozwalają dostosowywać usługi i treści do indywidualnych potrzeb i preferencji Użytkowników, jak również służą do opracowywania ogólnych statystyk dotyczących korzystania przez Użytkowników z Serwisu.