Warto przeczytać

10.06.2016

W banku liter

Jak łatwo i przyjemnie wzbogacić własne konto… alfabetyczne?

Czy nauka czytania może być łatwa i przyjemna dla dziecka w wieku przedszkolnym? Czy może przejść, jako niezauważony, element nauczania i dać w pełni satysfakcję przyszłemu czytelnikowi? Tak, to możliwe, wszystko bowiem zależy od atrakcyjnego sposobu aranżowania i inspirowania najmłodszych do podejmowania pierwszych prób czytelniczych, zgodnie z ich potrzebami, rozbudzoną ciekawością poznawczą, możliwościami rozwojowymi i aktywnością twórczą. 

Nauczyciele przedszkoli od lat są w bardzo korzystnej sytuacji, gdyż sami mogą dokonywać wyboru koncepcji, według której będzie przebiegał proces edukacji w tym zakresie. Programy wychowania przedszkolnego dopuszczają naukę czytania z wykorzystaniem alternatywnych metod zabawowych. W ciągu ostatnich lat pojawiło się wiele interesujących koncepcji na opanowanie niełatwej sztuki czytania (szczegółowo opisano je w książce Nauka czytania dzieci w wieku przedszkolnym (Kamińska 1999). Najważniejszym kryterium doboru odpowiedniej metody powinna być jej skuteczność, atrakcyjność dla dziecka oraz zgodność ze stylem pracy nauczyciela. Nigdy nie należy zapominać, że przedszkolna nauka czytania nie powinna zatracać zabawowego charakteru.

Biorąc to pod uwagę, po wielu latach pracy, podczas których mogłyśmy sprawdzić dostępne na rynku edukacyjnym metody nauki czytania, dokonałyśmy wyboru jednej z nich. Kierowałyśmy się przede wszystkim stopniem jej atrakcyjności dla dzieci pod względem ich zaangażowania, samodzielności w podejmowaniu zadań, radości płynącej z pokonywania napotykanych trudności i odczuwanej przez nich satysfakcji z efektów podejmowanych działań. Do ostatecznego wyboru przekonały nas zasłyszane opinie dzieci, którymi dzieliły się między sobą podczas swobodnych rozmów zarówno w trakcie zabaw czytelniczych, jak i po ich zakończeniu. Jedną z naszych ulubionych zabaw dydaktycznych jest „Bank liter”. Chciałybyśmy podzielić się wrażeniami z jej przebiegu.

Pomysł na zabawę dydaktyczną „Bank liter”

Od wielu lat wprowadzamy dzieci pięcio- i sześcioletnie w „świat pisma”, zgodnie z założeniami innowacji pedagogicznej Ewy Arciszewskiej Sojusz metod (Arciszewska 1998). Uczestniczyłyśmy w wielu warsztatach prowadzonych przez jej inicjatorkę. Dokładnie też zapoznałyśmy się z proponowanym sposobem nabywania umiejętności czytelniczych przez dzieci w wieku przedszkolnym.
Poznana przez nas innowacja integruje wiele metod nauki czytania. Głównym jej celem jest nabycie umiejętności czytelniczych przez dzieci na poziomie elementarnym w pełnym zakresie alfabetu oraz przy zminimalizowaniu stresu związanego z nauką czytania dzięki nadaniu charakteru zabawy.

Przez wiele lat systematycznie realizowałyśmy poszczególne etapy tej koncepcji we wszystkich grupach wiekowych. Przestrzegałyśmy wszystkich zaleceń z listy kontrolnej, a zatem nie głoskowałyśmy, nie odpytywałyśmy i dawałyśmy możliwość wyboru zróżnicowanego materiału dydaktycznego.

Nasza praca z dziećmi potwierdziła słuszność założeń autorki, że czytanie może być łatwe i przyjemne. Doskonale bawimy się z dziećmi, podsuwając im wciąż nowe propozycje gier i zabaw. Dzieciaki chętnie i z zainteresowaniem korzystają z różnorodnych środków dydaktycznych, które wykonują same lub z naszą pomocą. Z poczuciem satysfakcji i osiągniętego sukcesu po kolejnych latach pracy tą metodą nadal doskonalimy swój warsztat w tym zakresie. Duży nacisk postawiłyśmy na indywidualizację procesu nauki czytania zgodnie z założeniem, że każde dziecko ma prawo rozwijać się we właściwym tylko dla siebie tempie i pod dyktando swoich osobistych dążeń.
Teraz już same poszerzamy materiał dydaktyczny o własne pomysły. Modyfikujemy gry i zabawy oraz wzbogacamy je o nowe elementy. Chcąc utrwalić obraz graficzny liter oraz dać wychowankom kolejną okazję do obcowania z literami pisanymi, wzbogaciłyśmy zabawę „Targ liter”, zaczerpniętą z metody odimiennej Ireny Majchrzak   o nowe elementy i postanowiłyśmy otworzyć w naszej placówce „Bank liter” (Majchrzak 1995).

Przygotowania

Zabawę poprzedza długi okres przygotowawczy. Korzystając z pomysłu autorki, przygotowujemy dla każdego dziecka taśmę alfabetyczną. Wykorzystujemy do tego wstążkę pasmanteryjną o wymiarach 6×170 cm. 

Na taśmie, zgodnie z propozycją autorki, powinny znaleźć się małe litery alfabetu. Wychodząc jednak naprzeciw zainteresowaniom dzieci kodem literowym, zdecydowałyśmy się dać im do dyspozycji cały alfabet i umieszczamy na wstążce wszystkie litery alfabetu: wielkie i małe. W związku z tym na taśmie znajduje się 67 znaków. Końce wstążki zabezpieczamy kolorowym papierem samoprzylepnym. Chroni on ją przed strzępieniem, a jednocześnie jest miejscem do umieszczenia imienia dziecka. Następnie z kolorowego papieru samoprzylepnego wycinamy kwadraciki o wymiarze 2,5×2,5 cm. Na każdym z nich piszemy litery alfabetu i umieszczamy je w kopercie z ich symbolem graficznym.

Kiedy wszystko jest już gotowe, analizujemy harmonogram zajęć w przedszkolu, aby sensownie wybrać dwa dni, w które regularnie mogłaby odbywać się zabawa. Kilka lat temu ustaliłyśmy również, że łatwiej nam będzie prowadzić „Bank” we dwie, dlatego też zdecydowałyśmy się poświęcić swój wolny czas dzieciom. Raz w tygodniu jedna z nas przychodzi do pracy godzinę wcześniej lub zostaje godzinę dłużej. Gdy wszystko jest gotowe, zapraszamy dzieci do wspólnej zabawy.

Otwarcie „Banku liter”

Otwarcie „Banku liter” ma zawsze uroczysty charakter. Z sali zostają wyniesione stoły, aby było jak najwięcej miejsca. Na podłodze rozkładamy plastikowe obręcze – wyznaczają one miejsce dla dziecka. W każdej z nich znajduje się koperta zaadresowana do każdego przedszkolaka. Dzieci czekają na nas przed salą. Zostają powitane przez „dyrektorów banku” (tego dnia wcielamy się w takie role). Na czas zabawy ubieramy się w garnitury, białe koszule oraz krawaty. Nasz strój wprowadza dzieci w odpowiedni nastrój. Pierwszym zadaniem przedszkolaków jest odszukanie koperty z własnym imieniem. Dzieci odszukują swoje miejsce pracy. Następnie dyrektorzy informują o zasadach obowiązujących w banku.

W kopercie u każdego dziecka znajduje się taśma alfabetyczna oraz kartoniki z literami własnego imienia. One właśnie stanowią kapitał wyjściowy. Oczywiście, jest on bardzo zróżnicowany. Pierwsze zadanie klientów banku to przyklejenie kartoników z literami swojego imienia w adekwatnym miejscu na taśmie alfabetycznej. Celowo planujemy na ten moment samodzielne działania dzieci. Pozwala to na utrwalenie kolejności występowania liter w alfabecie oraz ćwiczy sprawność manualną ręki.

Dzieci nie mają większych trudności z umiejscowieniem znaków na wstążce. Z satysfakcją obserwujemy, jak zerkają na alfabet, zawieszony na „ścianie liter” w sali. Kiedy literki zostają już naklejone, „dyrektorzy” zapraszają dzieci na „arenę handlową”. Informują, że aby zdobyć władzę nad wszystkimi literami alfabetu, należy je skompletować, czyli wejść w ich posiadanie. Zdobyć je można w drodze wymiany. Od tej chwili na arenie handlowej dokonują się transakcje literowo-bankowe, zgodnie z zasadą „jeden za jeden”.

Jako dodatkowy kapitał, każde dziecko otrzymuje powieloną kilkakrotnie jedną literę swojego imienia, której królem zostało podczas prezentacji alfabetu. I tak np. Maciuś był w posiadaniu „ś”, Alex – „x”, Aleksandra – „d”.

Zabawa polega na zamianie jednej litery własnego imienia na jedną z liter imienia kolegi. A więc Stefania swoje „f” może wymienić u Alexa na „x”, u Patryka – na „y”, u Maciusia – na „ś”. Każde dziecko dostaje tyle duplikatów własnej litery, ile jest dzieci w grupie. Następnie informujemy klientów o zasadach wymiany:
podczas zawierania transakcji, należy nazwać literę, którą się wymienia, i tę, którą się zdobywa,
zdobytą literę należy bezzwłocznie umieścić na swoim koncie, czyli nakleić na taśmie alfabetycznej pod daną literą.
Dzieci szybko przyswajają sobie zasady obowiązujące w przedszkolnym „Banku”. Dla nauczycieli jest to doskonała okazja do obserwacji wychowanków pod kątem samodzielności i zachowań społecznych. Łatwo wyłonić dzieci, które doskonale radzą sobie w nowej sytuacji, które wchodzą w pozytywne relacje społeczne, pomagając sobie wzajemnie. Zabawa trwa około 30 min.

Na zakończenie dzieci podliczają stan konta, a my ogłaszamy rekordzistów dnia, to znaczy listę tych osób, którym udało się zebrać największą liczbę liter. Przedszkolaki starannie składają taśmy alfabetyczne oraz pozostały kapitał do kopert. „Dyrektorzy” dziękują za zabawę i zapraszają na następny raz. Informujemy o dniach i godzinach otwarcia banku. Tabliczkę z informacją na ten temat umieszczono na drzwiach sali. 

„BANK LITER”
OTWARTY:
W ŚRODĘ w godzinach 11:00–11:30
W PIĄTEK w godzinach 14:00–14:30
ZAPRASZAMY


Kasa małych liter

Litery, w których posiadaniu były dzieci, nie wypełniają całej taśmy alfabetycznej i dlatego też, wcześniej przygotowujemy dużą emisję wielkich i małych liter. W drugim dniu otwarcia banku (sala do zabawy przygotowana jak poprzednio) zapraszamy dzieci do nowo powstałej „kasy małych liter”.

Tym razem obowiązują nowe zasady. Informujemy dzieci, że mogą mieć w swoim imieniu inne litery poprzez jego przekształcenie. Te litery otrzymają w naszej kasie. Przykładowo, jeżeli Maciuś przekształci swoje imię na Maciek lub Maciej otrzyma w kasie litery: „e”, „j”, „k”.

Zabawa przebiega bardzo sprawnie. Dzieci prześcigają się w pomysłach na przekształcanie swoich imion. Np. Mama mówi do mnie Karolciu, - proszę o „c”. Tego dnia konta dzieci wzbogacają się o wiele nowych liter.

W kolejnym dniu otwarcia zapraszamy dzieci ponownie do „kasy małych liter”. Wprowadzamy jednak dodatkowo nowe zasady ich zdobywania. W kasie można je kupić w zamian za podanie słowa zawierającego żądaną literę w formie głoskowej lub sylabowej. Pomocą do tego zadania są karty alfabetyczne, przygotowane wcześniej przez wychowanków. Znajdują się na nich rysunki wraz z podpisami. Specjalnie w tym celu wybrałyśmy słowa o prostej budowie fonemowej. Nadmieniamy, że ćwiczenia fonetyczne nie są obce naszym przedszkolakom. Wielokrotnie bawimy się z nimi w takie zabawy jak: „Podaj litery do napisania słowa”, „Domino fonetyczne”, „Ukryte głoski”. Tak, więc zdobywanie liter w tej formie nie sprawia dzieciom trudności, a przy okazji jest dobrym ćwiczeniem doskonalącym umiejętność dokonywania analizy i syntezy słuchowej wyrazów.

Kasa wielkich liter

Podczas kolejnego spotkania otwieramy „Kasę Wielkich Liter”. Tego dnia można zdobyć literę, podając nazwy własne. Najbardziej popularne są, oczywiście, imiona. Zdarza się, że 6-latki wymieniają nazwy miejscowości, rzek i krajów. Niepostrzeżenie w świadomości wychowanków kształtuje się intuicja ortograficzna (nazwy własne piszemy wielką literą).

Kasa trudnych liter

Na jednym z ostatnich spotkań otwieramy nietypową kasę tzw. „Kasę trudnych liter”. Biorąc pod uwagę fakt, że są litery, których nie posiada żadne z dzieci ani żadna nazwa własna bliska dzieciom nie rozpoczyna się od nich, umożliwiamy ich zdobycie. Dzieci otrzymują niektóre litery od nas w prezencie. Do tych liter należą m.in.: q, Q, v,V, X, Ź, Y. 

Podsumowanie

Regularnie, przez półtora miesiąca, dwa razy w tygodniu, o ustalonych godzinach, otwieramy przedszkolny „Bank liter”. Pełnimy w nim wiele funkcji. Przypominamy zasady, zasiadamy w kasach, prowadzimy nasze dzieci i doskonalesię bawimy razem z nimi.

W trakcie zabawy udostępniamy nasze stanowiska tym przedszkolakom, które jako pierwsze zapełniają literami swoje taśmy alfabetyczne. Dzieci te zasiadają w kasach lub odgrywają rolę „dyrektora podpowiadacza”. Zadaniem takiego dyrektora jest udzielanie pomocy, wszystkim, którzy mają problemy, np. z podaniem wyrazu zawierającego daną literę lub nazywaniem jej. Po zakończeniu zabawy wszystkie taśmy ZDOBYWCÓW ALFABETU, zostają zawieszone na honorowym miejscu w sali. Nigdy nie ma porażek.

„Bank liter” przeprowadzamy w ostatnim roku pobytu dziecka w przedszkolu. Doskonałym momentem na rozpoczęcie zabawy jest opanowana w stopniu dobrym analiza i synteza słuchowa przez większość wychowanków. Poprzedza ją również takie działania jak:
  • zabawa „Król liter” – podczas której prezentujemy wybrane litery alfabetu i wybieramy właściciela danej litery, którego honorujemy koroną z jej symbolem ,
  • przygotowanie kart alfabetycznych na których znajdują się obrazki wraz z napisami (doskonała pomoc w trakcie trwania całej zabawy).

Opisana przez nas zabawa dydaktyczna przynosi wiele satysfakcji, zarówno dzieciom, jak i nauczycielom. 
Najmłodszym uczestnikom procesu edukacyjnego pozwala na:
  • nawiązanie ścisłych relacji społecznych w obrębie grupy,
  • zacieśnienie  więzi koleżeńskich poprzez wzajemną pomoc,
  • spontanicznie poprzez zabawę utrwalać znajomość liter w pełnym zakresie alfabetu,
  • doskonalić umiejętność rozpoznawania liter pisanych,
  • indywidualizację procesu nauczania, gdyż każde dziecko może pracować we własnym tempie,
  • doskonalenie analizy i syntezy słuchowej,
  • poznanie zasad pisowni imion i nazw własnych wielką literą,
  • rozszerzenie zakresu liczenia z przekroczeniem progu dziesiątkowego,
  • dokonywanie sprawnej wymiany jeden za jeden,
  • ćwiczyć sprawność manualną dłoni poprzez odklejanie i precyzyjne naklejanie liter na taśmie,
  • rozwijanie koordynacji wzrokowo- ruchowej,
  • kształtowanie postawy kulturalnego i odpowiedzialnego potencjalnego klienta ważnych instytucji społecznych w przyszłości,
  • rozbudzanie motywacji do podejmowania samodzielnej nauki czytania poprzez spontaniczne zainteresowanie kodem alfabetycznym,
  • nabywanie doświadczeń w zakresie autoprezentacji.

Nauczycielom zabawa pozwala na:
  • dokonanie szczegółowej obserwacji dzieci w czasie trwania zabawy pod kątem ich samodzielności, zaradności, odporności emocjonalnej, zaangażowania, nawiązywania relacji społecznych,
  • diagnozę umiejętności dzieci w zakresie: kształtowania gotowości do nauki czytania i pisania,
  • indywidualne podejście do wychowanków.
  • dążenie do postawy twórczej.

Agnieszka Bukowińska, Justyna Chłopek
Nauczycielki przedszkola nr 8 w Piasecznie

Literatura:
Arciszewska E., Czytanie globalne, czyli sojusz metod, „Edukacja i Dialog” 1998, nr Kamińska K., Nauka czytania dzieci w wieku przedszkolnym, Warszawa 1999.
Majchrzak I., Wprowadzanie dziecka w świat pisma, Warszawa 1995.

Galeria

Archiwalne wydania

Realizacja: Ideo
Powered by: CMS Edito
Copyright 2011 Edupress. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Administrator stosuje pliki "cookies". Informacje zbierane przy pomocy "cookies" pozwalają dostosowywać usługi i treści do indywidualnych potrzeb i preferencji Użytkowników, jak również służą do opracowywania ogólnych statystyk dotyczących korzystania przez Użytkowników z Serwisu.