Zmiana warunków pracy nauczyciela w trakcie roku szkolnego

Zmiana warunków pracy nauczyciela w trakcie roku szkolnego


W ciągu roku szkolnego często z różnych przyczyn liczba godzin zajęć z uczniami ulega zwiększeniu lub zmniejszeniu . Bywa też, że konieczna jest zmiana prowadzonych zajęć. W takich sytuacjach osoby prowadzące lub dyrektorzy często muszą się mierzyć z problemem, w jaki sposób można, w poszanowaniu prawa, zmienić warunki pracy nauczycieli zatrudnionych w niepublicznych jednostkach oświatowych.


Zmiana warunków pracy (i płacy) nauczyciela zatrudnionego w niepublicznej szkole lub przedszkolu może nastąpić albo za jego zgodą, albo na podstawie jednostronnego oświadczenia osoby upoważnionej do zajmowania się sprawami kadrowymi.

Przede wszystkim umowa o pracę nauczyciela może zostać zmieniona w każdym czasie, za jego aprobatą dotyczącą zmniejszenia lub zwiększenia wymiaru etatu, powiązanego z proporcjonalną zmianą wysokości wynagrodzenia oraz ustalonego terminu wejścia zmian w życie i ewentualnego ich trwania – określonego lub nieokreślonego (art. 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 z późn. zm.). W sytuacji, gdy w umowie o pracę oprócz ogólnego określenia stanowiska nauczyciela przedszkola lub szkoły danego typu zamieszczono też zapis o konkretnym nauczanym przedmiocie, również w tym zakresie zmianie mogą ulec warunki pracy nauczyciela. W niepublicznych jednostkach oświatowych o zajmowanym stanowisku nie decyduje wymiar pensum i możliwość powierzania w jego ramach różnych przedmiotów, jak ma to miejsce w przypadku placówek samorządowych.


WAŻNE

Jeśli z porozumienia zmieniającego nie będzie wynikał termin wejścia w życie zmian, obowiązują one od dnia złożenia oświadczeń woli przez strony. 

 

W praktyce nowe ustalenia dotyczące kontynuacji dotychczasowej umowy o pracę są nazywane porozumieniem zmieniającym lub aneksem do umowy. Powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w pisemnym dokumencie (art. 29 § 4 k.p.) . Dla pewności, że strony wyczerpująco ustaliły, które postanowienia umowy o pracę będą obowiązywały pomimo dokonania nowych ustaleń, można w piśmie modyfikującym umowę zawrzeć dodatkowe postanowienie, że pozostałe zapisy umowy pozostają bez zmian. W orzecznictwie przyjmuje się, że korzystne zmiany wprowadzane na drodze porozumienia zmieniającego nie muszą mieć formy pisemnej, a pracownik zwykle wyraża na nie zgodę w sposób dorozumiany, podejmując pracę na zmienionych warunkach.


Wypowiedzenie zmieniające

Omawiany sposób jednostronnej modyfikacji warunków pracy i płacy jest stosowany do wszystkich nauczycieli zatrudnionych w niesamorządowych jednostkach oświatowych bez względu na wymiar zatrudnienia, chyba że wewnętrzne regulacje lub umowa o pracę na zasadzie dobrowolności stanowią, iż nawiązanie i zmiana stosunku pracy następują na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, Dz. U. z 2014 r., poz. 191 z późn. zm. Ewentualne obowiązywanie takiego zastrzeżenia jest istotne o tyle, że w wyroku z dnia 26 marca 2013 r., III PK 37/12, Sąd Najwyższy orzekł, że ustawa KN wyczerpująco reguluje postępowanie wobec nauczyciela zatrudnionego na umowę o pracę w pełnym wymiarze zajęć, dla którego z przyczyn organizacyjnych zabraknie godzin, pozwalając jedynie na rozwiązanie stosunku pracy z końcem roku szkolnego w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 KN z obowiązkiem wypłaty odprawy (i ewentualnie zatrudnieniem na nową umowę od nowego roku szkolnego na część etatu), co skutkuje brakiem możliwości dokonania wypowiedzenia zmieniającego zarówno w trakcie, jak i pod koniec roku szkolnego. Tak samo jest w sytuacji, gdy stosowanie art. 42 k.p. zostało wyłączone wobec nauczyciela zatrudnionego wyłącznie na podstawie k.p. bez odesłań do KN, jako postanowienie bardziej korzystne dla pracownika niż obowiązujące przepisy (art. 18 k.p.).

Jeśli wypowiedzenie zmieniające nie zostało wykluczone, może zostać zastosowane przez pracodawcę w każdym czasie. Głównym jego celem jest zmiana warunków pracy i (lub) płacy na niekorzyść danego nauczyciela, w szczególności w zakresie wymiaru etatu, rodzaju pracy, wysokości wynagrodzenia lub miejsca (miejscowości) wykonywania pracy, a celem ewentualnym jest rozwiązanie umowy o pracę.

Wypowiedzenie zmieniające zostaje skutecznie dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki pracy lub płacy (art. 42 § 2 k.p.). Pracodawca powinien zawrzeć w piśmie następujące elementy:

  • wypowiedzenie bliżej określonej umowy o pracę (sprecyzowanej przez datę jej zawarcia) w części dotyczącej konkretnych postanowień, które mają ulec zmianie. W tym trybie nie można natomiast dokonać zmiany rodzaju umowy o pracę, np. z zawartej na czas nieokreślony w umowę terminową (uchwała SN z dnia 28 kwietnia 1994 r., I PZP 52/93, OSNP 1994, nr 11, poz. 169);
  • wskazanie okresu wypowiedzenia liczonego w dniach roboczych (odnośnie do umowy na okres próbny), tygodniach lub miesiącach i terminu jego upływu skutkującego utratą ważności zmienianych postanowień, zgodnie z art. 36 § 1 k.p., który uzależnia wypowiedzenie umów zawartych na czas określony oraz nieokreślony od tzw. zakładowego stażu pracy, a także art. 30 § 21 k.p., który stanowi, że okres wypowiedzenia umowy o pracę obejmujący tydzień lub miesiąc albo ich wielokrotność kończy się odpowiednio w sobotę lub w ostatnim dniu miesiąca;
  • przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie dotychczasowych warunków umowy o pracę, która musi być rzeczywista i zrozumiała dla nauczyciela, co wynika z odpowiedniego stosowania przepisu art. 30 § 4 k.p.;
  • propozycję nowych warunków umowy o pracę, które mają obowiązywać po upływie okresu wypowiedzenia;
  • doprecyzowanie, że pozostałe warunki umowy o pracę nie ulegają zmianie;
  • informację, że jeżeli nauczyciel nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków umowy o pracę przed upływem połowy okresu wypowiedzenia (do dnia oznaczonego konkretną datą), będzie to równoznaczne z wyrażeniem zgody na proponowaną zmianę warunków umowy. Jeżeli pismo nie będzie zawierało takiego pouczenia, nauczyciel może do końca okresu wypowiedzenia złożyć oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków;
  • informację, że jeżeli nauczyciel odmówi przyjęcia zaproponowanych warunków umowy o pracę, umowa rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia, oznaczonego konkretną datą;
  • pouczenie o prawie wniesienia odwołania od wypowiedzenia zmieniającego do konkretnego sądu rejonowego – sądu pracy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia zmieniającego.

 

Wzór wypowiedzenia zmieniającego zawiera załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach pracownika związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 62, poz. 286, z późn. zm.).

Natomiast oświadczenie nauczyciela o odmowie przyjęcia propozycji nowych warunków pracy i/lub płacy może zostać złożone w każdej formie – pisemnej, ustnej, w mailu (wyrok SN z dnia 24 maja 2001 r., I PKN 405/00, OSNP 2003, nr 6, poz. 147). Nawet jeśli nauczyciel wyrazi zgodę na modyfikację warunków umowy o pracę, ma prawo się odwołać do sądu pracy i domagać się uznania wypowiedzenia zmieniającego za bezzasadne lub sprzeczne w przepisami (wyrok SN z dnia 1 lutego 2000 r., I PKN 515/99, OSNP 2001, nr 12, poz. 414). W okresie wypowiedzenia nauczycielowi przysługują dni wolne na poszukiwanie pracy na podstawie odpowiednio stosowanego art. 37 k.p.


WAŻNE

Do wypowiedzenia zmieniającego umowę o pracę na czas nieokreślony stosuje się przepisy ochronne. W szczególności zamiar dokonania wypowiedzenia zmieniającego powinien zostać skonsultowany z organizacją związkową reprezentującą interesy nauczyciela, przy czym związek zawodowy należy powiadomić nie tylko o przyczynie wypowiedzenia, ale również o przyszłej propozycji nowych warunków zatrudnienia, co daje organizacji związkowej rzeczywiste podstawy do zajęcia stanowiska wobec celowości dokonania jednostronnej zmiany treści umowy o pracę i ewentualnego zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń (art. 38 w zw. z art. 42 § 1 k.p.).

 

Stosunek pracy nauczyciela objętego ochroną związkową może zostać zmieniony na jego niekorzyść za zgodą zarządu organizacji związkowej (art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, Dz. U. z 2015 r., poz. 1881). Wadliwe będzie dokonanie wypowiedzenia zmieniającego w okresie przedemerytalnym, w czasie urlopu pracownika, a także w trakcie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika oraz w czasie korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem (art. 39, 41 i 177 k.p.), poza przypadkami dopuszczalnymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. z 2015 r., poz. 192).

Naruszenie przepisów o wypowiedzeniu zmieniającym może skutkować roszczeniami nauczyciela do sądu pracy: o orzeczenie o bezskuteczności wypowiedzenia lub o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach (które w razie uwzględnienia będą skutkowały kontynuacją stosunku pracy o treści sprzed złożenia propozycji zmiany warunków) albo też roszczeniem odszkodowawczym, które z kolei skutkuje kontynuacją pracy na nowych warunkach z obowiązkiem zapłaty kwoty zasądzonej przez sąd (art. 45–51 k.p.).


Powierzenie innej pracy bez zgody nauczyciela

Do nauczycieli zatrudnionych w niepublicznych szkołach i przedszkolach ma również zastosowanie art. 42 § 4 k.p.: przepis stanowi, że wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie o pracę na okres nieprzekraczający trzech miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika. W takim przypadku nauczycielowi, w którego umowie o pracę zostały wymienione konkretne przedmioty, może zostać wydane polecenie służbowe czasowego prowadzenia innych zajęć albo nawet pracy innej niż nauczycielska pod warunkiem posiadania wystarczających kwalifikacji i utrzymania wynagrodzenia co najmniej na tym samym poziomie.


Decydując się na zmianę warunków pracy nauczyciela, aby uniknąć błędów mogących skutkować sporem przed sądem pracy, należy pamiętać o konieczności dochowania odpowiedniej formy, a w razie braku zgody nauczyciela, gdy zmiana ma być trwała – o upływie okresu wypowiedzenia, który powoduje, że modyfikacje umowy o pracę nie wejdą w życie z dnia na dzień. 


Podstawa prawna:


1.Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 z późn. zm.).

2.Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2014 r., poz. 191 z późn. zm.).

3.Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach pracownika. związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 62, poz. 286, z późn. zm.).

4.Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1881).

5.Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. z 2015 r., poz. 192).


Joanna Lesińska 

Galeria

Archiwalne wydania

Realizacja: Ideo
Powered by: CMS Edito
Copyright 2011 Edupress. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Administrator stosuje pliki "cookies". Informacje zbierane przy pomocy "cookies" pozwalają dostosowywać usługi i treści do indywidualnych potrzeb i preferencji Użytkowników, jak również służą do opracowywania ogólnych statystyk dotyczących korzystania przez Użytkowników z Serwisu.